Decenijama je u svetskim finansijskim krugovima vladalo uverenje da je trenutak kada će Kina postati najveća ekonomija sveta samo pitanje vremena.
Međutim, najnoviji podaci Međunarodnog monetarnog fonda (MMF) objavljeni ovog meseca pokazuju suprotno: kineski ekonomski zamah nastavlja da slabi, dok jaz u odnosu na Sjedinjene Američke Države raste brže nego što je iko predviđao.
Veliki preokret: Od 78% do istorijskog pada u 2026.
Samo pre pet godina, 2021. godine, kineski BDP dostigao je svoj vrhunac u odnosu na američki, iznoseći oko 78% vrednosti privrede SAD. Danas, u proleće 2026. godine, taj udeo je pao na 64,4%. Prema najnovijim procenama, BDP Sjedinjenih Država iznosi približno 32,38 biliona dolara, dok je kineski BDP na nivou od 20,85 biliona dolara.
Praktično, Kina se po snazi u odnosu na SAD vratila na nivo iz 2017. godine, ali sa jednom ključnom razlikom: apsolutni jaz između dve ekonomije se više nego udvostručio. Dok je 2021. razlika bila oko 5,5 biliona dolara, danas ona iznosi vrtoglavih 11,5 biliona dolara u korist Amerike.
Ovaj trend potvrđuje i udeo Kine u globalnom bogatstvu. Sa rekordnih 18,5% u 2021. godini, udeo Kine u svetskom BDP-u u 2026. godini pao je na 16,5%. Ovo nije samo statistička fluktuacija, već jasan signal da Peking gubi trku za globalni ekonomski primat.
Demografski zid i strukturni zamor
Ovo slabljenje u 2026. godini posledica je kumulativnog dejstva faktora koji su sada u punom jeku. Kina u 2026. beleži četvrtu uzastopnu godinu smanjenja broja stanovnika. Dugogodišnji "demografski vetar u leđa" pretvorio se u oluju – radna snaga se smanjuje, a troškovi socijalne zaštite za staro stanovništvo naglo rastu.Kineska ekspanzija je usporila na 4,4% u 2026. godini, što je daleko ispod stopa potrebnih za sustizanje SAD. Stari model zasnovan na nekretninama i ogromnim državnim investicijama više ne daje rezultate, dok privatni sektor okleva pod pritiskom stroge kontrole.Spoljno okruženje dodatno je otežalo situaciju. Politika "derisking-a" (smanjenja rizika) koju sprovode Zapadne sile rezultirala je selidbom ključnih lanaca snabdevanja u Indiju, Vijetnam i Meksiko. Tehnološke restrikcije u sektoru veštačke inteligencije i poluprovodnika u 2026. godini dodatno su usporile kinesku produktivnost.
Pouka iz istorije: Tržište ili kontrola?
Analitičari ističu da najvažniji faktor nije u ekonomskim brojkama, već u političkom pravcu. Najsnažniji rast Kine (period 1978–2012) bio je rezultat smanjenja državne intervencije. Današnji zaokret ka ponovnoj centralizaciji i jačanju državnih preduzeća doveo je do neefikasne alokacije kapitala. Kina danas stoji pred kombinacijom strukturnih izazova – demografskog kolapsa, unutrašnjih dugova i nepovoljne geopolitike. Pad njenog udela u svetskom BDP-u na 16,5% nije samo broj, već dokaz da je era "nezaustavljivog kineskog uspona" okončana, ustupajući mesto svetu u kojem američka ekonomska dominacija ponovo jača.Dok je Kina 2021. bila na putu da prestigne SAD do kraja ove decenije, sada većina ekonomskih modela predviđa da se to možda nikada neće dogoditi, jer se američka privreda pokazala znatno otpornijom na inflaciju i globalne potrese.
