Još u periodu kada se su na području današnjeg Kosova i Metohije živeli prvi hrišćani, podignuta je jedna od mnogobrojnih bogomolja.
Iz nje će vekovima docnije nići i jedna od najlepših crkava u tom delu naše zemlje. U gradu, koji je okarakterisan kao muzej pod otvorenim nebom, carskom gradu Prizrenu, kao pravi biser u istorijskom smislu stoji i dan danas crkva Bogorodice Ljeviške.
Iako oskrnavljena „zaslugom“ onih, koji su pokušali da je unište, ova svetinja je među najznačajnijima na Kosovu i Metohiji.
Na osnovu istraživanja koja su na njoj sprovođena, došlo se do zaključka da je crkva Bogorodice Ljeviške građena tokom četiri različita istorijska perioda. Počev od perioda ranog hrišćanstva, pa do prvih godina 14. veka.
Uticaj različitih istorijskih perioda
Nakon ranohrišćanske, pa srednjevizinatijske faze, koja je usledila u periodu od devetog do 11. veka, sledi i treća faza gradnje crkve Bogorodice Ljeviške.
Foto: FOTO TANJUG/ TANJUG VIDEO/ bg
Zbilo se to u periodu kada je tadašnjom Srbijom vladao prvi krunisani kralj iz roda Nemanjića, Stefan Prvovenčani. U to doba se odigrao i jedan od najznačajnjijih događaja za istoriju Srpske pravoslavne crkve. Zaslugom Save Nemanjića, potonjeg Svetog Save, naša Crkva postaje autokefalna. Još jedna obnova ove crkve na Kosovu i Metohiji zbila se upravo u tom istorijskom periodu.
Oko vek nakon toga usledila je i još jedna obnova crkve Bogorodice Ljeviške.
Pod budnim okom izvesnog Nikole, a u vreme vladavine kralja Milutina, sledi još jedna obnova. Bilo je to u ovroj deceniji 14. veka. Značajnu ulogu u toj fazi gradnje igrali su i dvojica vladika iz Prizrena, čija su imena bila Damjan i Sava. Upravo taj Sava kasnije postaje Sava Treći, srpski arhiepiskop.
Različite faze rgadnje, svaka sa svojim karakteristikama i osobenostima, imale su uticaj i na freskoslikarstvo ove svetinje na Kosovu i Metohiji.
I upravo zato su freske, koje se i danas, doduše u određenoj meri oskrnavljene, u crkvi Bogorodice Ljeviške u Prizrenu mogu videti, toliko interesantne.
Sada već nadaleko čuvena freska Svadba u Kani, kao i kompozicija koja nosi naziv Isceljenje slepog i freska, na kojoj je prikazana Bogorodica Eleusa sa Hristom Hraniteljom, smatraju se najstarijim. U Beogradu, u Galeriji fresaka Narodnog muzeja Srbije, ove freske se čuvaju danas.
Oko vek kasnije je Mihail Atsrapa, u to doba jedan od najčuvenijih solunskih freskopisaca, dao svoj doprinos i učinio freskoslikarstvo Bogorodice Ljeviške toliko posebnim i značajnim. Na oslikavanju unutrašnjosti ove svetinje na Kosovu i Metohiji je sa svojim pomoćnicima, Astrapa je radio čitavih šest godina.
Iako je, kao i mnoge druge svetinje u tom delu Srbije i ova crkva pretrpela značajna razaranja tokom Pogroma, koji se zbio marta meseca 2004. godine, mnoge freske koje su postojale u crkvi Bogorodice Ljeviške bile su i restaurirane sa uspehom.
Autor: D.Bošković
