Pravoslavni vernici tokom novembra obeležavaju čak 10 krsnih slava, koje predstavljaju spoj duboke duhovnosti, porodičnog nasleđa i bogate srpske tradicije. Pored pripreme slavskog kolača, žita, vina i paljenja slavske sveće, za svaki od ovih praznika vezuju se specifični običaji i verovanja.
1. Prepodobni Prohor Pčinjski (1. novembar)
Sveti Prohor je veći deo života proveo u molitvi i samoći na jugu Srbije. Njegovo ime vezuje se za predskazanje vizantijskom caru Romanu IV Diogenu da će postati vladar, u znak zahvalnosti za šta je car kasnije podigao čuveni manastir. Vernici mu se mole za zdravlje, isceljenje i porodični mir.
2. Sveti velikomučenik Dimitrije – Mitrovdan (8. novembar)
Jedna od najčešćih slava u Srbiji, posvećena solunskom carskom namesniku koji je stradao zbog hrišćanske vere. U narodu Mitrovdan označava početak zimskog perioda i završetak velikih poljskih radova, uz poznatu izreku: „Mitrovdanak – hajdučki rastanak, Đurđevdanak – hajdučki sastanak“.
3. Prepodobni Avramije Zatvornik (11. novembar)
Živeo je u četvrtom veku u Mesopotamiji, odrekavši se svetovnog života radi posta i molitve. Ostao je upamćen po istrajnosti, brizi o siromašnima i širenju hrišćanske vere, a vernici mu se obraćaju za duhovnu snagu i mir.
4. Sveti Kozma i Damjan – Vračevi (14. novembar)
Braća lekarima iz Male Azije koji su lečili ljude i životinje ne tražeći nikakvu novčanu nadoknadu, zbog čega su prozvani bezsrebrenicima. Poštuju se kao zaštitnici bolesnih i lekara, a dan je posvećen zdravlju i brizi o bližnjima.
5. Obnovljenje hrama Svetog velikomučenika Georgija – Đurđic (16. novembar)
Za razliku od prolećnog Đurđevdana, jesenji Đurđic u narodnom predanju označava vreme kada se priroda priprema za zimski počinak. Praznik se obeležava u miru, molitvi i krugu porodice, uz izbegavanje teških fizičkih poslova.
6. Sabor Svetog Arhangela Mihaila – Aranđelovdan (21. novembar)
Jedna od najmasovnijih krsnih slava u srpskim domovima. Arhangel Mihailo, predvodnik nebeske vojske i simbol pobede dobra nad zlom, slavi se uz molitve za zaštitu doma, porodice i izbavljenje od nevolja.
7. Sveti kralj Stefan Dečanski – Mratindan (24. novembar)
Sin kralja Milutina i otac cara Dušana, vladar koji je prošao kroz teška iskušenja i čije mošti počivaju u njegovoj zadužbini – manastiru Visoki Dečani. Mratindan označava početak hladnijeg perioda, a vremenske prilike na ovaj dan nagoveštavaju kakva nas zima očekuje.
8. Sveti Jovan Milostivi (25. novembar)
Patrijarh aleksandrijski iz sedmog veka koji je čitav život posvetio pomaganju siromašnima, bolesnima i nevoljnima. Zbog svoje neizmerne velikodušnosti i skromnosti ostao je upamćen kao zaštitnik milosrđa.
9. Sveti Jovan Zlatousti (26. novembar)
Antiohijski propovednik i arhiepiskop Carigrada, poznat po izuzetnim besedama i zalaganju za pravdu i siromašne. Njegovo ime direktno se vezuje za Svetu liturgiju koja nosi njegovo ime i služi se tokom veće nove godine.
10. Sveti apostol i jevanđelist Matej (29. novembar)
Nekadašnji carinik čiji se život iz korenog promenio nakon susreta sa Hristom. Autor je jednog od jevanđelja, a u tradiciji predstavlja simbol dubokog preobražaja čoveka. S obzirom na to da praznik pada u vreme Božićnog posta, slavska trpeza se priprema u skladu sa posnim pravilima.
Autor: D.S.
